Silne regiony to bezpieczna Europa. W Białymstoku trwa Forum Spójności i Rozwoju Granicznego UE

Wschodnia granica Unii Europejskiej to dziś nie tylko granica geograficzna, ale również obszar o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa całej wspólnoty. Rosyjska agresja na Ukrainę, zagrożenia hybrydowe i sytuacja na granicy z Białorusią sprawiają, że regiony takie jak Województwo Podlaskie mierzą się z dodatkowymi wyzwaniami. O tym, jak połączyć bezpieczeństwo z rozwojem gospodarczym i poprawą jakości życia mieszkańców, rozmawiają uczestnicy II Forum Spójności i Rozwoju Granicznego Unii Europejskiej.

Tegoroczne spotkanie odbywa się w Operze i Filharmonii Podlaskiej pod hasłem „Silne Regiony. Bezpieczna Europa. Nowa geografia europejskiej odporności”. Forum otworzył marszałek Województwa Podlaskiego Łukasz Prokorym, który podkreślił, że odpowiedzialność regionów przygranicznych za bezpieczeństwo Europy powinna iść w parze z odpowiednim wsparciem finansowym.

– Wierzę, że z Województwa Podlaskiego popłynie dziś mocny głos na rzecz rozwiązań, które połączą europejskie bezpieczeństwo z rozwojem i jakością życia mieszkańców. Bo silne regiony to bezpieczna Europa – mówił marszałek.

Jak zaznaczył Łukasz Prokorym, szczególna sytuacja wschodnich regionów wiąże się również z kosztami gospodarczymi i społecznymi. Dlatego samo wzmacnianie ochrony granic nie wystarczy. Potrzebne są także inwestycje w infrastrukturę, rozwój lokalnych przedsiębiorstw i tworzenie warunków, które pozwolą mieszkańcom wiązać swoją przyszłość z miejscem zamieszkania.

Jednym z najważniejszych tematów forum jest przyszły budżet Unii Europejskiej na lata 2028–2034. Punktem odniesienia dla dyskusji są komunikat Komisji Europejskiej z 18 lutego 2026 roku dotyczący wschodnich regionów UE oraz rezolucja Parlamentu Europejskiego z 22 października 2026 roku w sprawie polityki spójności na tych obszarach. Dokument przyjęty 414 głosami, którego sprawozdawcą był europoseł Jacek Protas, wzmacnia postulat utworzenia dodatkowej puli środków dla regionów przygranicznych.

Marszałek wskazał również na „Deklarację Regionów Trudnosąsiedzkich”, pod którą podpisało się już ponad 1200 osób z całej Europy. Wśród zawartych w niej postulatów są dodatkowe instrumenty finansowe dla regionów położonych przy wschodniej granicy UE, rozwój infrastruktury podwójnego zastosowania oraz inicjatywa „Right to Stay”, czyli prawo mieszkańców do pozostania i budowania swojej przyszłości w rodzinnych stronach.

– Inwestowanie w regiony przygraniczne nie jest wyłącznie regionalnym interesem. To inwestycja w stabilność, bezpieczeństwo i konkurencyjność całej Unii Europejskiej – podkreślił Łukasz Prokorym.

O potrzebie dodatkowego finansowania mówił także europoseł Jacek Protas. Zwrócił uwagę, że przyjęta przez Parlament Europejski rezolucja daje regionom wschodniej granicy mocniejszą pozycję w negocjacjach z Komisją Europejską. Wśród proponowanych rozwiązań znalazły się między innymi zwiększenie poziomu dofinansowania inwestycji publicznych nawet do 95 proc. oraz mechanizmy uwzględniające szczególne wyzwania obszarów przygranicznych.

Komisarz UE do spraw spójności i reform Raffaele Fitto zaznaczył, że wschodnie regiony nie powinny być traktowane jako peryferie Europy. Jego zdaniem mają one strategiczne znaczenie dla bezpieczeństwa i konkurencyjności wspólnoty. Przypomniał również, że w ramach przeglądu śródokresowego polityki spójności ponad 5,6 mld euro przekierowano na mobilność cywilną, technologie krytyczne i przemysł obronny. Województwo Podlaskie otrzymuje natomiast blisko 174 mln euro na wsparcie gotowości cywilnej, infrastrukturę podwójnego zastosowania i odporność wodną.

Do przyszłych negocjacji budżetowych odniósł się sekretarz stanu do spraw europejskich Ignacy Niemczycki. Podkreślił, że Polska wraz z 16 państwami należącymi do grupy przyjaciół polityki spójności zabiega o utrzymanie silnej pozycji tej polityki oraz wspólnej polityki rolnej. Zwrócił uwagę, że regiony wschodnie potrzebują dodatkowych pieniędzy i elastycznych narzędzi, które będą odpowiadały na ich specyficzną sytuację.

O odporności mówił również prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski. Zaznaczył, że nie ogranicza się ona do zabezpieczenia infrastruktury i przygotowania służb na sytuacje kryzysowe. Równie ważne są miejsca pracy, przedsiębiorczość i perspektywy dla mieszkańców.

– Potrzebujemy silnych miast i gmin tak samo, jak potrzebujemy silnych regionów. Jedno nie istnieje bez drugiego – podkreślił prezydent Białegostoku.

Podczas forum poruszono także temat znaczenia rolnictwa dla bezpieczeństwa żywnościowego i stabilności gospodarczej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Stefan Krajewski wskazywał na potrzebę wspierania gospodarstw, inwestowania w nowoczesne technologie oraz tworzenia warunków, które zachęcą młodych ludzi do pozostania w regionie. Zwrócił również uwagę na możliwości podlaskich przedsiębiorstw w zakresie technologii podwójnego zastosowania.

O współpracy regionalnych firm z przemysłem obronnym mówił Adam Leszkiewicz, prezes Polskiej Grupy Zbrojeniowej. Jak poinformował, około 200 przedsiębiorstw z Województwa Podlaskiego współpracuje już z platformą zakupową grupy. Jednym z celów jest dalsze rozwijanie tej sieci i włączanie lokalnych firm w krajowy łańcuch dostaw.

Poseł Krzysztof Truskolaski podkreślał z kolei, że bezpieczeństwo Europy wymaga wspólnej odpowiedzialności za ochronę granic, ale także wzmacniania potencjału gospodarczego i społecznego regionów. Wiceprezes PKO Banku Polskiego Michał Sobolewski zwrócił uwagę na ścisły związek rozwoju i bezpieczeństwa.

Wśród uczestników i gości forum znalazł się również brytyjski historyk prof. Norman Davies, jeden z badaczy dziejów Europy Środkowo-Wschodniej. W przesłanym wystąpieniu mówił o dziedzictwie kulturowym Województwa Podlaskiego oraz jego strategicznym położeniu na wschodniej flance Unii Europejskiej i NATO. Zwrócił także uwagę na znaczenie odporności społeczności i współpracy w obliczu współczesnych zagrożeń.

II Forum Spójności i Rozwoju Granicznego UE gromadzi przedstawicieli instytucji europejskich i krajowych, samorządowców, parlamentarzystów, reprezentantów biznesu oraz środowiska naukowego. Dyskusja dotyczy nie tylko obecnych wyzwań, ale przede wszystkim przyszłości regionów przygranicznych i tego, jakie rozwiązania powinny znaleźć się w kolejnej perspektywie finansowej Unii Europejskiej.

Dla Województwa Podlaskiego stawka tych rozmów jest szczególnie istotna. Region, który mierzy się z konsekwencjami napiętej sytuacji na wschodniej granicy, chce, by jego strategiczna rola została uwzględniona w unijnych decyzjach dotyczących finansowania, infrastruktury i rozwoju.